Ένα έργο ανοιχτό σε ερμηνεία- Eπιρροές, βασικές αφετηρίες του Antonioni και η σχέση του με το Μοντερνισμό

Το πρόβλημα του χώρου και του χρόνου στις ταινίες του Antonioni έχει κατά καιρούς αντιμετωπιστεί με γνώμονα μια θεωρητική φιλοσοφική σκοπιά , ως έκφραση της προβληματικής των καιρών και των εκτυφλωτικών επιδράσεωντης μαζικής κοινωνίας, του καπιταλισμού, της μηχανής και της αστικής ζωής. Οι ταινίες του εκλαμβάνονται ως έργα που διατυπώνουν ερωτήματα σχετικά με την επίδραση του Μοντερνισμού, που ποικίλουν από την αισθητική απεικόνιση του βιομηχανικού τοπίου μέχρι την αίσθηση του χωρικού αποπροσανατολισμού των κατοίκων του.  Τα ερεθίσματα όμως για αυτή τη μελέτη εκκινούν από μια μορφολογική σκοπιά, στην προσπάθεια να αντιμετωπιστεί το έργο συνθετικά, υφολογικά και δομικά. Ο τρόπος ανάλυσης εκφράζει παράλληλα μια θέση όσον αφορά τις επιρροές κα τις βασικές αφετηρίες του έργου του ίδιου του σκηνοθέτη και τη σχέση του με το μοντερνισμό.

Η γλώσσα του Μοντερνισμού εκφράζει ένα σύστημα επικοινωνίας,με τα στοιχεία όμως που την ορίζουν να εμπεριέχονται μέσα στο ίδιο το έργο και όχι να προλέγονται εκτός. Έτσι η σημασιοδότηση του έργου προκύπτει από τη μελέτη του ίδιου γλωσσικού συστήματος που ορίζεται εντός  του, και όχι από ένα εκ των προτέρων ορισμένο γλωσσικό σύστημα που μπορεί να εφαρμοστεί πάνω στην δουλειά και να την εξηγήσει. Επίσης υπάρχει αμφισημία στην απόδοση νοήματος, τόσο επειδή η απλότητα και η αφαίρεση στη γλώσσα οδηγεί σε μία εμπειρία-σοκ του θεατή, και φαντάζει διαμετρικά αντίθετη με την εξωτερική πολυσημία και πολυπλοκότητα της νέας εποχής, όσο και επειδή αναιρείται η ευθύγραμμη σχέση αιτίου-αποτελέσματος που ίσχυε παλαιότερα, επειδή πλέον θεωρείται ανασταλτικός παράγοντας για την εμπειρία και τη φαντασία. Έτσι τελικά διαχειρίζεται η γλώσσα αυτή επάξια τη νέα εποχή, καθρεφτίζει τη δυσκολία των ανθρώπων να διαβάσουν την καθημερινή ζωή με όλες τις αντιθέσεις και τις αμφισημίες που την ορίζουν.

Η έλευση του κινηματογραφικού έργου του Antonioni από τη δεκαετία του 50′ και έπειτα συντέλεσε σε μεγάλο βαθμό ώστε να μπορέσει η γλώσσα του Μοντερνισμού να εγγραφεί στο αφηγηματικό φιλμ. Βέβαια ο Antonioni είναι ένας σκηνοθέτης του οποίου τα έργα έχουν προσωπικό στυλ που ίσως δεν μπορεί να αναχθεί σε γενικές θεωρίες σκηνοθεσίας. Η δουλειά του είναι ένα παράδειγμα του κινηματογράφου των δημιουργών.

Ο Antonioni επινόησε μια προσωπική μορφή φιλμικής κατασκευής και εισήγαγε νέους κώδικές και νέες σχέσεις στην απόδοση του χώρου μέσω της σύνθεσης της κινηματογραφικής πληροφορίας σε μία διαστρωματική απεικόνιση, η οποία σε κάθε νέα ανάγνωση αποκαλύπτει και νέα στοιχεία. Στο έργο η αφηγηματική δομή και η θεματολογία υποχωρεί μπροστά στο χώρο και τις οπτικές αναπαραστάσεις, οι οποίες αποκτούν αυτοδύναμη παρουσία και δυναμική και δημιουργούν ένα μωσαϊκό εντυπώσεων στο θεατή, που συμπυκνώνει την θραυσματική νεωτερική εμπειρία.

O Antonioni ορίζει μια κινηματογραφική γλώσσα εντελώς δική του, αυτή της αποξένωσης και της ημιτέλειας, η οποία οφείλει πολλά περισσότερα στη στάση από ότι στη δράση. Η δυσκολία απόδοσης διακριτού νοήματος γίνεται ιδιάζον στοιχείο του περιεχομένου, αφού  και ο ίδιος σε αυτό το πρόβλημα επικοινωνίας εστιάζει. Φόρμα και περιεχόμενο αποτελούν μέρος του ίδιου γλωσσικού συστήματος, και συγκροτούν μια γλώσσα που μεταδίδει τη δυσκολία επικοινωνίας , την απομόνωση και θραυσματοποίηση της σύγχρονης ζωής. Συνθέτει μια εικόνα από χιλιάδες αποσπασματικές λεπτομέρειες, μια εικόνα ενός κόσμου τεχνολογίας και καπιταλιστικής ανάπτυξης, όπου τα αντικείμενα έχουν κερδίσει έδαφος. Είναι ένα σύστημα ανοικτό, μια γλώσσα ημιτελής, γεμάτη ασάφειες και διφορούμενες έννοιες. Είναι ένας καθρέφτης στη θραυσματική πραγματικότητα μέσα στην οποία το ίδιο το Μοντέρνο Κίνημα έδρασε, μέσα σε ένα πλαίσιο διευρυμένης αστικότητας όπου υπάρχουν ασυνέχειες και ασύμπτωτα, και όπου η αντίληψη της πόλης είναι κατ’ ανάγκην αποσπασματική και βασίζεται σ’ αυτήν ακριβώς την έννοια του θραύσματος.

Η ιδιαίτερη οπτική φύση που περιγράφεται παραπάνω αποκτά μια επιπλέον σημαντότητα στα έργα του λόγω της αφαίρεσης που επιδεικνύει. Ο σκηνοθέτης υιοθετεί μια νεορομαντική στάση σε σχέση με τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό, που επικεντρώνεται στην μη αναπαραστατική δημιουργική ελευθερία και αυθορμητισμό, χωρίς να εμπλέκεται με τις ευρύτερες πολιτικές και διανοητικές περιπλοκότητες του μεταπολεμικού μοντερνισμού. Έτσι στο έργο, η τόσο πλούσια έρευνά του πάνω στη φύση των εικόνων τις κάνει να αποσυντίθενται, να γίνονται καθαρό χρώμα, γραμμή και σχήμα. Η κινηματογράφηση της προσεκτικά επιλεγμένης φόρμας υπό συγκεκριμένες γωνίες μεταμορφώνει το συνηθισμένο και το κοινό σε αντικείμενα υψηλού αισθητικού ενδιαφέροντος.

Αποτυπώνει δηλαδή την αγωνία των μοντέρνων καιρών πρωταρχικά μέσω των οπτικών λεπτομερειών και της σύνθεσης. Τα νεωτεριστικά στοιχεία της δουλειάς του δεν έγκεινται σε μία διεύρυνση της θεματολογίας, αλλά στους νέους κώδικες που ο σκηνοθέτης εισήγαγε στην αντίληψη του χώρου και του χρόνου,  μέσω της δόμησης του κάδρου και της ιδιαίτερης χρονικής διάρκειας που επιλέγεται για την προβολή του πάνω στην οθόνη, και μέσω του μοντάζ και της αλληλουχίας των πλάνων.

Αδιαμφισβήτητα διακρίνει κανείς στο έργο του μια εμμονή για την διάδραση των ανθρώπων με τα πράγματα,  η οποία μάλιστα εκτείνεται πέρα από τη διαδικασία του γυρίσματος καθεαυτή. Ο ίδιος θα πει : «Κάθε φορά που μπαίνω σε ένα νέο γραφείο, δημόσιο ή προσωπικό χώρο, νιώθω την ανάγκη να ξαναοργανώσω το σκηνικό. Σε μια συνάντηση αισθάνομαι άβολα όταν κανείς δεν έχει τη σωστή τοποθέτηση στο χώρο». Δίνει έμφαση στη διευθέτηση της παραμικρής λεπτομέρειας : « ακόμα και τα πιο μικροσκοπικά αντικείμενα, ένας πίνακας που κρέμεται στον τοίχο ή μια μικρή λεπτομέρεια του σκηνικού επιλέγονται αποκλειστικά από εμένα. Κάθε στοιχείο της ταινίας έχει σημαντική εκφραστική δύναμη, τίποτε δεν μπορεί να παραλειφθεί». Ωστόσο η μέθοδος σύνθεσης που μετέρχεται θα μπορούσε περισσότερο να οριστεί ως μια μέθοδος αυτοσχεδιασμού, που στηρίζεται αρκετά σε συναισθηματικό και ευρηματικό τρόπο. Ο ίδιος θα πει ότι η δουλειά του δεν αποτελεί ολοκληρωμένη σκέψη και σύλληψη, αλλά σκέψη πάνω στην κατασκευή. Η δουλειά στον τόπο του γυρίσματος είναι δουλειά πάνω σε μία ιδέα. Ένας τεράστιος όγκος της φιλμικής νοηματοδότησης συμβαίνει κατά τη διαδικασία παραγωγής καθεαυτής και η οπτική δύναμη της σκηνής που θα προκύψει μπορεί ακόμα και να εξαφανίσει το λεκτικό μήνυμα που αρχικά αυτή εμπεριείχε. Έτσι το ψάξιμο για την τοποθεσία, οι αποφάσεις για το κάδρο και τη λήψη, η χωρική διευθέτηση των χαρακτήρων και οι αποφάσεις για το κάδρο και η επιλογή των κατάλληλων εκφραστικών χρωμάτων είναι ζωτικής σημασίας και μπορεί να οδηγήσουν σε διευθετήσεις στα υπάρχοντα σχέδια.

Η έμφασή του όμως στην τεχνική δεν είναι αυτοαναφορική, αλλά το όχημα για την απόδοση νοήματος. Οι ταινίες του απέχουν κατά πολύ από οπτικές μεταφράσεις a priori συλλήψεων ˙ αποτελούν ένα οπτικό πεδίο σε εξέλιξη. Ο Antonioni εγκαθιστά την έντονη εντύπωση των εικόνων αναγόμενων σε μια συνεχή έρευνα.

Ίσως από τα πιο ισχυρά στοιχεία που ορίζουν την τέχνη του Αntonioni ως μοντερνιστή είναι αυτό της ατέλειας του έργου του, αφού δεν δίνεται σαν ολοκληρωμένο πακέτο για το θεατή και το νόημα της κινηματογραφικής φόρμας δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια στην ταινία. Θα αποτελούσε σφάλμα να προσπαθήσει κανείς να ανάγει τις εικόνες τις ταινίας σε συμβολικές αναπαραστάσεις, προσπαθώντας να ανακαλύψει κάποιο κρυμμένο νόημα. Περισσότερο το έργο προσομοιάζει με ένα ανοιχτό κείμενο, με ένα ψάξιμο καθ’ οδόν. Η γλώσσα του Μοντερνισμού συλλαμβάνει με μεγαλύτερη ευαισθησία την εξωτερική ζωή και τον κόσμο που μας περιβάλλει με τις ποιότητες που ενυπάρχουν σε αυτόν. Ενώ η παλιά γλώσσα μπορούσε να απεικονίσει με μεγαλύτερη ακρίβεια αυτό που είχε ήδη ολοκληρωθεί, η νέα γλώσσα επεκτείνεται για να συμπεριλάβει και το ατελές.

Με αυτές τις καλλιτεχνικές αναφορές καθώς και με τα επιτεύγματα της αρχιτεκτονικής, του design και της avant – garde ηλεκτρονικής μουσικής που χρησιμοποιεί, μας παρουσιάζει ένα είδος κινηματογραφικού ανθολόγιου, μας εφοδιάζει με μια σύνθεση όλων των τεχνών σε ένα ολοκληρωμένο έργο μοντέρνας τέχνης .Κάθε στιγμή προβολής του φιλμ γεννά συναισθήματα στους θεατές τα οποία αλληλεπιδρούν μαζί τους για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά το πέρας της ταινίας, μακριά από το χώρο προβολής της, στο χώρο όπου αυτοί ζουν.

enfantdelarage

Advertisements

About enfantdelarage

at the roll of a dice, reality rearranges. somewhere far away

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: